f16.jpg

Toen de Franse troepen daadwerkelijk de Nederlandse republiek waren binnengevallen leed de bevolking enorm onder de oorlogshandelingen, zoals we hier al eerder aan de orde lieten over het Kromme Rijngebied. Ditmaal behandeld de historicus Raymond van Uppelschoten de oorlogsstrijd en het leiden van de bevolking van de stad Utrecht, waarover hij schrijft ter inleiding:

"Op 16 januari 1795 kwam er een einde aan het ancien regime van Oranje stadhouders en regenten in Utrecht. Het Franse revolutionaire leger trok de provincie binnen over de bevroren rivier de Lek. In de hoofdstad werd de vrijheidsboom gepland en de Oranjegezinde besturen van steden en dorpen werden vervangen door revolutionaire comités, al gebeurde dat niet zonder slag of stoot. Aan deze omwenteling gingen twee jaar strijd vooraf, die ook de bewoners van Utrecht bereikte. Wat merkten zij van de oorlog die al vanaf 1793 woedde in de Zuidelijke Nederlanden. En waarom was de provincie al leeggeroofd voor de eerste Franse revolutionair de Lek overstak." 

Lees er alles over in het artikel van dhr. Van Uppelschoten, gepubliceerd in het Jaarboek Oud-Utrecht in 2015: "Beroofd, mishandeld en verbitterd": de bevolking van Utrecht in de oorlog van 1794-1795.

Generaal Daendels neemt afscheid van luitenant-kolonel Krayenhoff, door Van Drielst/De Lelie, gedateeerd 1795 (© Rijksmuseum Amsterdam, objectnummer SK-A-2231)

Veel dorpen moesten het in de 19e eeuw alleen stellen met een veldwachter voor de handhaving van de openbare orde, en wanneer er volksoproeren ontstonden schoot dit al snel te kort. Om die reden werden er halverwege de 19e eeuw in Nederland vanuit de diverse cavalerie regimenten manschappen en officieren gerekruteerd om tijdelijk als hulpmarechaussee te fungeren.

Een goed voorbeeld hiervan is het artikel van dhr. Onderweegs, gepubliceerd in Tijdschrif Historische Kring Breukelen uit 1991: De hulpmarechaussee.

3e Regiment Dragonders (via geheugenvannederland.nl)

In ons meest recente nummer van Mars et Historia staat een interessant artikel over de inzet om bij de moderne marine wederom een schip te vernoemen naar Karel Doorman, de Schout-bij-nacht die een geallieerde vloot aanvoerde in de strijd in Azië in 1942 en beroemd en bekend is geworden door de Slag in de Javazee. Dat een nieuw Nederlands marineschip die naam weer zou voeren was namelijk helemaal geen gelopen race.

Dezelfde auteurs van dat artikel, Drs. R. Enthoven en Dr. P.C. Boer, schreven recentelijk ook een artikel in de Militaire Spectator, dat hier analoog aan loopt. Hierin wordt gekeken naar hoe Karel Doorman zijn roem kreeg in Nederland, maar er ook de nodige kritiek was op zijn commando! Een mooie aanvulling dus om te lezen, en ook ons eigen blad te bemachtigen. Lees hier het artikel uit de Militaire Spectator: Schout-bij-nacht Doorman en de Javazee-campagne: een geval van hardnekkige beeldvorming?

Enthoven en Boer schrijven in hun inleiding: "Schout-bij-nacht Karel Doorman was van 2 februari tot zijn vermissing op 28 februari 1942 commandant van het in voormalig Nederlands-Indië gestationeerde geallieerde vlooteskader Combined Striking Force. Over het leiderschap dat Doorman in die functie toonde, zijn in de literatuur tegenstrijdige meningen te vinden. Met name Amerikaanse auteurs oordelen negatief, terwijl Nederlandse auteurs juist een positief beeld van het optreden van Doorman schetsen. Dit artikel doet een poging een verklaring te vinden voor dit verschil, daarbij kijkend naar de invloed van de Koninklijke Marine op de beeldvorming in de loop der jaren. Die invloed blijkt prominent te zijn geweest, waardoor in Nederland een beeld is ontstaan dat niet geheel met de werkelijkheid overeenkomt."

Binnenkort verschijnt het 3e nummer van de lopende jaargang van ons kwartaalblad Mars et Historia.

Wederom staan hier interessante artikelen in, met de volgende onderwerpen:

  • Gevechtsfuncties voor vrouwen bij de krijgsmacht
  • Het militaire kamp Zeist in 1804
  • Over de "Karel Doorman"
  • Luchtdoelartillerie in de Eerste Wereldoorlog
  • De inzet van V1-wapens vanuit Oost-Nederland

Door toenemende internationale spanningen besloot de Nederlandse regering op 28 augustus 1939 over te gaan tot een algemene mobilisatie van Land- en Zeestrijdkrachten. Uiteraard hoopte het land ook ditmaal zijn neutraliteit zo te behouden. 

In de aflevering van het programma Andere Tijden is te zien welke invloed die mobilisatieperiode de komende maanden had op zowel militairen als de bevolking. Bekijk hier de aflevering terug: Oorlog op komst.

Voor wie meer wil lezen over waarom de Nederlandse neutraliteit uiteindelijk niet werkte, adviseren we de studie van dhr. Van Gent te lezen in onze rubriek Recent onderzoek: Gewapende neutraliteit.